Συνέντευξη Ασίμ Ακανσόϊ: Χωρίς τολμηρά βήματα δεν μπορεί να υπάρξει λύση

Συνέντευξη στην
Ελένη Κωνσταντίνου
Παρά τις μικρές κινήσεις στο Κυπριακό, δεν μπορεί ακόμη να γίνει λόγος για ουσιαστική πρόοδο, επισημαίνει ο Τουρκοκύπριος πολιτικός και πρώην ΓΓ του Ρεπουμπλικανικού Τουρκικού Κόμματος (CTP), Ασίμ Ακανσόι. Υπογραμμίζει ότι το κλειδί για οποιαδήποτε διαδικασία λύσης βρίσκεται στα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και στη συνεργασία των ίδιων των κοινωνιών, τονίζοντας πως η ειρήνη δεν μπορεί να επιβληθεί «από τα πάνω». Παράλληλα, ασκεί κριτική στη λογική της αναγνώρισης, την οποία θεωρεί ανασταλτικό παράγοντα που «πνίγει» τη διαδικασία. Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στη σημασία των κοινωνικών δεδομένων και των δημοσκοπήσεων, οι οποίες καταγράφουν σαφή πλειοψηφία υπέρ της δικοινοτικής, διζωνικής ομοσπονδίας, αλλά και στον χαμένο χρόνο μετά το Κραν Μοντανά. Προειδοποιεί, τέλος, ότι το κόστος της παρατεταμένης αδράνειας το πληρώνουν κυρίως οι νέοι, οι οποίοι εγκαταλείπουν το νησί αναζητώντας ασφάλεια και προοπτική στο εξωτερικό.
Πώς αξιολογείτε τις τρέχουσες εξελίξεις στο Κυπριακό, ενόψει και της επικείμενης επίσκεψης της προσωπικής απεσταλμένης του ΓΓ του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν;
Είναι δύσκολο να πούμε ότι έχει σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος στο Κυπριακό. Μπορεί να βρισκόμαστε σε ελαφρώς καλύτερη θέση σε σχέση με χθες, όμως δεν μπορούμε ακόμη να μιλάμε για απτή πρόοδο. Το πιο κρίσιμο ζήτημα σήμερα είναι η λήψη μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Και εδώ δεν αναφέρομαι μόνο στους πολιτικούς φορείς, αλλά και στις σχέσεις και τη συνεργασία μεταξύ διαφορετικών τμημάτων της κοινωνίας.
Υπάρχει ανάγκη τα συνδικάτα, ο επιχειρηματικός κόσμος, οι νέοι και οι γυναίκες να αναπτύξουν κοινά εγχειρήματα με στόχο τη συνεργασία και το αμοιβαίο όφελος. Αν αυτή η συνεργασία δεν επιτευχθεί και αν δεν εδραιωθεί επαρκώς η εμπιστοσύνη στην καθημερινή πρακτική, δεν θα είναι δυνατό να εισέλθουμε σε ένα πλαίσιο που να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες μας για λύση.
Η κα Ολγκίν έχει αναφερθεί και στις προηγούμενες επαφές της στην ανάγκη η νέα άτυπη διάσκεψη 5+1 να είναι καλά προετοιμασμένη. Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις ώστε αυτή η διαδικασία να έχει ρεαλιστικές πιθανότητες επιτυχίας;
Δυστυχώς, οι προειδοποιήσεις που απευθύνουμε εδώ και πολλά χρόνια προς αυτή την κατεύθυνση δεν εισακούονται· η διαδικασία φαίνεται να πνίγεται σε μια «ασθένεια αναγνώρισης ή αναζήτησης αναγνώρισης». Σε μια περίοδο όπου ο εθνικισμός και οι ιμπεριαλιστικές επιρροές ενισχύονται και στις δύο πλευρές και στην ευρύτερη περιοχή, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να τονιστούν ορισμένα σημεία: η ανάληψη τολμηρών, προσανατολισμένων στη βάση πρωτοβουλιών και η σταθερή προσήλωση σε μια πολιτική θέση υπέρ της λύσης.
Πρέπει να ενσωματώσουμε το διάλογο και τη συνεργασία στον κοινωνικό ιστό, λαμβάνοντας υπόψιν τις αμοιβαίες ευαισθησίες. Η ειρήνη δεν είναι ένδυμα που μπορεί να επιβληθεί από τα πάνω.
Οι δυνάμεις που στηρίζουν την ειρήνη οφείλουν να υψώσουν τη φωνή τους πιο δυνατά. Το γεγονός ότι η ειρήνη στην Κύπρο είναι εφικτή και ότι οι κοινωνικές δυναμικές έχουν αρχίσει να κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση πρέπει να τεθεί στο επίκεντρο της κοινωνικής ατζέντας.
Σε μια διά ζώσης έρευνα 500 ατόμων που διεξήγαγε το Κέντρο Μελετών Μετανάστευσης, Ταυτότητας και Δικαιωμάτων (CMIRS) τον Δεκέμβριο του 2025, το 62,2% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι επιθυμεί μια συμφωνία για την επίλυση του Κυπριακού. Ένα εντυπωσιακό 79,36% βρήκε αποδεκτή μια δικοινοτική, διζωνική ομοσπονδία βασισμένη στην πολιτική ισότητα. Αντίθετα, μόλις το 36,07% θεώρησε αποδεκτή την παραχώρηση εδάφους σε αντάλλαγμα πολιτικής ισότητας. Το ποσοστό όσων βρήκαν αποδεκτό να ζήσουν ξανά μαζί με τους Ελληνοκύπριους ανήλθε στο 53,31%.
Είναι απαραίτητο τέτοιες επιστημονικές έρευνες να εντατικοποιηθούν εκ νέου και να αρθούν τα εμπόδια και οι προκαταλήψεις στο δρόμο μας. Το ποσοστό του 79,36% είναι ιδιαίτερα σημαντικό.
Δεν υπάρχει σαφές χρονοδιάγραμμα για μια νέα πενταμερή διάσκεψη. Σε αυτό το κλίμα αβεβαιότητας, πόσο καθοριστικός είναι ο χρόνος για τη διατήρηση της δυναμικής και της εμπιστοσύνης μεταξύ των πλευρών;
Η αναφορά σας στη «διατήρηση της εμπιστοσύνης και την αύξηση της δυναμικής» είναι εξαιρετικά εύστοχη. Για να επιτευχθεί αυτό, τα Ηνωμένα Έθνη πρέπει να εμπλέκονται συνεχώς στη διαδικασία και να διατηρούν αυτή τη στάση. Πιο συγκεκριμένα, ο ΟΗΕ οφείλει να παραμείνει προσηλωμένος στις αποφάσεις του σχετικά με τη λύση. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι επιτακτικό οι εκπρόσωποι τόσο της τουρκοκυπριακής όσο και της ελληνοκυπριακής κοινότητας να απευθύνουν κοινό και αποφασιστικό κάλεσμα.
Δυστυχώς, οι τρέχουσες παγκόσμιες εξελίξεις δείχνουν ότι η διεθνής τάξη που βασίζεται στα δικαιώματα βρίσκεται σε υποχώρηση. Διανύουμε μια περίοδο στις διεθνείς σχέσεις όπου η ισχύς τείνει να αντικαταστήσει το δίκαιο. Οι διεθνείς θεσμοί έχουν αποδυναμωθεί σοβαρά, πολιτικοί δρώντες όπως ο Τραμπ αμφισβητούν ανοιχτά τη διεθνή έννομη τάξη. Δεν μπορούμε να το αγνοήσουμε αυτό.
Ως εκ τούτου, πρέπει πρωτίστως να εμπιστευτούμε τους εαυτούς μας και να ενισχύσουμε τον αμοιβαίο διάλογο και τη συνεργασία. Πρέπει να αναλύσουμε προσεκτικά πώς οι ισορροπίες ισχύος στη Συρία άλλαξαν μέσα σε μια νύχτα. Σε αυτό το σημείο, αντί να παρασυρόμαστε ή να υιοθετούμε θέσεις βασισμένες σε ιμπεριαλιστικά στοιχεία, οφείλουμε να υπερασπιστούμε μια λύση-προσανατολισμένη προσέγγιση σε κάθε επίπεδο.
Πώς αξιολογείτε το ρόλο των δύο πλευρών στην αποτροπή καθυστερήσεων και αδιεξόδων στην προπαρασκευαστική φάση πριν από την όποια διάσκεψη;
Καταρχάς, μόλις έμαθα ότι ο κ. Χριστοδουλίδης έχει κάνει ορισμένες κινήσεις και προτάσεις προς τους Τουρκοκύπριους στους τομείς της Οικονομίας και της Υγείας. Θα εξετάσουμε τις λεπτομέρειες, ωστόσο, τέτοια βήματα είναι σημαντικά. Ο κ. Ερχιουρμάν είχε επίσης καταθέσει διάφορες προτάσεις. Αυτές πρέπει να συζητηθούν και να υλοποιηθούν άμεσα. Είναι πλέον καιρός για πράξεις, όχι για λόγια.
Γνωρίζουμε ότι τόσο ο κ. Μενελάου όσο και η κα Ντάνα βρίσκονται σε συνεχή επαφή κατά την προπαρασκευαστική διαδικασία. Είναι ενθαρρυντικό το γεγονός ότι και οι δύο είναι έμπειροι και προσανατολισμένοι στη λύση διαπραγματευτές.
Ζητήματα όπως το άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης και η παραχώρηση διαβατηρίων σε παιδιά που γεννήθηκαν από μεικτούς γάμους έχουν σοβαρές κοινωνικές επιπτώσεις στους Τουρκοκυπρίους. Αναμένεται αυτά τα βήματα να υλοποιηθούν σταδιακά και να ενεργοποιηθεί η «Ειδική Επιτροπή Ad Hoc της ΕΕ», η οποία είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη θεσμική δομή των Τουρκοκυπρίων. Αν θέλουμε λύση, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αυτή είναι δυνατή μόνο με τέτοια ισχυρά και συγκεκριμένα μέτρα.
Πιστεύετε ότι χάθηκε πολύτιμος χρόνος στο Κυπριακό τα τελευταία χρόνια; Ποια λάθη δεν πρέπει να επαναληφθούν;
Ναι, χάθηκε πολύς χρόνος και έγιναν ανεπανόρθωτα λάθη. Δεν έχει νόημα να εστιάζουμε στο ποιος έκανε ποιο λάθος. Το ουσιαστικό είναι να αντλήσουμε διδάγματα από τις εμπειρίες του 2004 και του 2017.
Μπορείτε να φανταστείτε; Αν είχε υπογραφεί μια στρατηγική συμφωνία στο Κραν Μοντανά, σήμερα θα ζούσαμε σε μια ενωμένη Κύπρο. Οι νέοι πληρώνουν σήμερα το τίμημα της έλλειψης θάρρους και των τακτικισμών εκείνης της περιόδου.
Νέοι Κύπριοι, είτε Τουρκοκύπριοι είτε Ελληνοκύπριοι, μεταναστεύουν επειδή δεν θέλουν να ζουν σε αυτό το ανασφαλές και ασταθές περιβάλλον που έχουμε δημιουργήσει. Κανείς μας δεν έχει το δικαίωμα να το κάνει αυτό. Οι άνθρωποι αυτού του νησιού μεταναστεύουν σχεδόν έναν αιώνα. Δεν είναι αρκετό πια;