Τι είναι το «εμπορικό μπαζούκα» που ετοιμάζει η ΕΕ

Σε μια εποχή όπου οι γεωπολιτικές εντάσεις συναντούν την οικονομική διπλωματία, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) ετοιμάζεται να βγάλει από το οπλοστάσιό της ένα ισχυρό εργαλείο: το λεγόμενο "οικονομικό-εμπορικό μπαζούκα" ή, πιο επίσημα, το Όργανο Κατά της Οικονομικής Πίεσης (Anti-Coercion Instrument - ACI). Αυτό το μέσο, που υιοθετήθηκε τον Νοέμβριο του 2023 και τέθηκε σε ισχύ τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, σχεδιάστηκε για να προστατεύει την ΕΕ και τα κράτη-μέλη της από οικονομικές πιέσεις τρίτων χωρών, όπως δασμοί, εμπορικοί περιορισμοί ή άλλες μορφές εξαναγκασμού.
Καταλύτης η σύγκρουση για τη Γροιλανδία
Το ACI, που συχνά αποκαλείται "εμπορικό μπαζούκα" λόγω της δυνητικής του ισχύος, επιτρέπει στην ΕΕ να λαμβάνει αντίμετρα όπως επιβολή δασμών, περιορισμούς στις εξαγωγές στρατηγικών αγαθών, αποκλεισμό εταιρειών από δημόσιους διαγωνισμούς ή ακόμη και άρνηση πρόσβασης σε χρηματοπιστωτικές αγορές. Πρόκειται για ένα υβριδικό εργαλείο που συνδυάζει πολιτική ασφάλειας και εμπορική πολιτική, λειτουργώντας ως μηχανισμός αποτροπής και άμυνας ενάντια σε προσπάθειες οικονομικής χειραγώγησης.
Η πρόσφατη ένταση προέκυψε από τις απειλές του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει δασμούς σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες, εάν δεν συμφωνήσουν στην πώληση της Γροιλανδίας στις ΗΠΑ. Αυτή η κίνηση, που χαρακτηρίστηκε ως "οικονομική πίεση", οδήγησε σε έκτακτη σύσκεψη των Ευρωπαίων ηγετών, όπου ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν πρότεινε την ενεργοποίηση του ACI.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η ΕΕ εξετάζει την επιβολή δασμών ύψους 93 δισεκατομμυρίων ευρώ σε αμερικανικά προϊόντα, ως αρχικό αντίμετρο, ενώ το "μπαζούκα" θα ακολουθήσει για πιο δραστικά μέτρα. Ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ολόφ Γκιλ, δήλωσε: "Το όργανο κατά της πίεσης δεν ήταν ποτέ εκτός τραπεζιού. Η ΕΕ έχει εργαλεία και είναι έτοιμη να απαντήσει."
Ο Γερμανός Υπουργός Οικονομικών υποστήριξε την πρόταση Μακρόν, τονίζοντας την ανάγκη ενότητας. Ειδικοί, όπως ο Νταν Χάμιλτον από το Ινστιτούτο Μπρούκινγκς, προειδοποιούν ότι η ενεργοποίηση μπορεί να διαρκέσει μήνες και να πλήξει και τις δύο οικονομίες, μειώνοντας το ΑΕΠ της Ευρώπης κατά 0,25%.Οι
Συνέπειες για την Ευρώπη και τον Κόσμο
Η πιθανή χρήση του "οικονομικού μπαζούκα" σηματοδοτεί μια νέα εποχή για την ΕΕ, όπου η οικονομική ισχύς γίνεται όπλο αποτροπής. Ωστόσο, εγείρει ερωτήματα για τις διατλαντικές σχέσεις και το ΝΑΤΟ, καθώς η σύγκρουση για τη Γροιλανδία απειλεί να κλιμακωθεί. Η Αντιπρόεδρος της Επιτροπής Διεθνούς Εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Κάριν Καρλσμπρό, δήλωσε: "Είναι ώρα να μιλήσουμε τη γλώσσα που καταλαβαίνει ο Τραμπ και να χρησιμοποιήσουμε το 'εμπορικό μπαζούκα'."
Η Ιστορική Γένεση του "Μπαζούκα"
Η ιδέα για το ACI προτάθηκε τον Δεκέμβριο του 2021, σε μια περίοδο όπου η ΕΕ αντιμετώπιζε αυξανόμενες απειλές οικονομικού εξαναγκασμού από χώρες όπως η Κίνα και οι ΗΠΑ. Μετά από διαβουλεύσεις, υιοθετήθηκε ως Κανονισμός (ΕΕ) 2023/2675 από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, σηματοδοτώντας μια στροφή προς μια πιο επιθετική οικονομική στάση.
Στόχος του είναι να διασφαλίζει την αυτονομία της ΕΕ, αποτρέποντας τρίτες χώρες από να χρησιμοποιούν οικονομικά όπλα για πολιτικούς σκοπούς.Μέχρι σήμερα, το όργανο δεν έχει ενεργοποιηθεί, αλλά η τρέχουσα κρίση με τις ΗΠΑ το φέρνει στο προσκήνιο. Ο πρώην Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Άντερς Φογκ Ράσμουσεν, έχει προειδοποιήσει ότι η Ευρώπη πρέπει να ετοιμάσει "μαζικούς περιορισμούς εισαγωγών και εξαγωγών" εάν ο Πρόεδρος Τραμπ προχωρήσει σε αλλαγή συνόρων με βία.