ΤΝ και εργασία: Ποια επαγγέλματα απειλούνται περισσότερο

• Για πρώτη φορά, καταρτίστηκε δείκτης «έκθεσης στην Τεχνητή Νοημοσύνη» για 100 επαγγέλματα – Τι δείχνουν τα στοιχεία και ποιες είναι οι επιπτώσεις για την Κύπρο
• Πόσο προετοιμασμένη είναι η Κύπρος για τη νέα τεχνολογική κρίση;
Του Κωνσταντίνου Ζαχαρίου
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μεταμορφώνει τον κόσμο της εργασίας σε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ, περιλαμβανομένης της Κύπρου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε έκθεσή της παρουσιάζει για πρώτη φορά ένα δείκτη «έκθεσης στην ΤΝ» για πάνω από 100 επαγγέλματα, δείχνοντας ότι οι πιο εκτεθειμένοι είναι οι δάσκαλοι, οι μηχανικοί, οι υπάλληλοι γραφείου. Όμως τι σημαίνουν αυτά για την Κύπρο και πώς μπορεί να προετοιμαστεί;
Η μελέτη της Κομισιόν
Η έκθεση του Κοινού Κέντρου Ερευνών (Joint Research Centre – JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Anticipating the impact of AI on occupations: a JRC methodology» («Πρόβλεψη του αντίκτυπου της Τεχνητής Νοημοσύνης στα επαγγέλματα: μια μεθοδολογία του JRC»), εισάγει για πρώτη φορά έναν επιστημονικά τεκμηριωμένο δείκτη που αξιολογεί πόσο πιθανό είναι η τεχνητή νοημοσύνη να επηρεάσει κάθε επάγγελμα.
Η μεθοδολογία του JRC βασίζεται στη διασύνδεση μεταξύ:
– Της έντασης της επιστημονικής έρευνας στην ΤΝ (ανά γνωστική ικανότητα).
– Των γνωστικών ικανοτήτων που απαιτούν τα επαγγέλματα.
– Και των καθηκόντων που περιγράφουν τη φύση κάθε δουλειάς.
Το αποτέλεσμα είναι ένας δείκτης «έκθεσης στην ΤΝ» (AI Exposure Score), ο οποίος αποτυπώνει πόσο πιθανό είναι η ΤΝ να μπορεί να αναλάβει ή να υποβοηθήσει καθήκοντα ενός επαγγέλματος.
Ποια επαγγέλματα επηρεάζονται περισσότερο
Τα βασικά ευρήματα της έκθεσης ενδεχομένως να προκαλούν ανατροπή στη μέχρι τώρα αντίληψη της πλειοψηφίας της κοινωνίας περί της τεχνολογικής απειλής. Οι πιο εκτεθειμένες κατηγορίες είναι οι ακόλουθες:
– Μηχανικοί ηλεκτροτεχνολογίας
– Προγραμματιστές και ειδικοί λογισμικού
– Εκπαιδευτικοί
– Γραμματείς, υπάλληλοι διοίκησης, αναλυτές
– Επαγγελματίες της δημόσιας διοίκησης
Αυτά τα επαγγέλματα εξαρτώνται έντονα από γνωστικές λειτουργίες που ήδη αναπαράγονται από την τεχνητή νοημοσύνη, όπως η κατανόηση και παραγωγή κειμένου, η ανάλυση και εξαγωγή νοήματος, και η λογική σκέψη και η αφηρημένη εννοιολόγηση.
Από την άλλη πλευρά, οι λιγότερο εκτεθειμένες κατηγορίες είναι οι ακόλουθες:
– Καθαριστές
– Εργάτες οικοδομών
– Σερβιτόροι και μπάρμεν
– Αγροτικοί εργάτες
– Πωλητές σε καταστήματα
Σε αυτά τα επαγγέλματα, η εργασία εξαρτάται από ικανότητες όπως η φυσική παρουσία, η κοινωνική αλληλεπίδραση, η αυτοσχεδιαστική σκέψη και η χειρωνακτική επιδεξιότητα –πεδία στα οποία η ΤΝ παραμένει αδύναμη.
Σύμφωνα με τη μελέτη, όσο υψηλότερες είναι οι απολαβές ενός επαγγέλματος, τόσο μεγαλύτερη είναι η έκθεσή του στην ΤΝ. Αυτό έρχεται σε πλήρη αντίθεση με προηγούμενα τεχνολογικά κύματα –όπως η αυτοματοποίηση στη βιομηχανία– που κυρίως επηρέασαν χαμηλόμισθους εργάτες.
Εισηγήσεις που μπορούν να εφαρμοστούν και στην Κύπρο
Η μελέτη του JRC καταλήγει σε σαφείς πολιτικές επισημάνσεις, που μπορούν να εφαρμοστούν και στην Κύπρο:
– Ενσωμάτωση της ΤΝ στην Εκπαίδευση: Η κυπριακή εκπαίδευση θα χρειαστεί να ενσωματώσει την ΤΝ όχι μόνο ως τεχνολογία, αλλά ως εργαλείο διδασκαλίας και μάθησης. Για να γίνει αυτό θα απαιτηθεί εκπαίδευση εκπαιδευτικών, νέα προγράμματα σπουδών και αξιολόγηση των κινδύνων (π.χ. παραπληροφόρηση από ΤΝ).
– Κατάρτιση και επανακατάρτιση εργαζομένων: Η χώρα χρειάζεται εθνικό σχέδιο επανειδίκευσης, ειδικά για επαγγέλματα που θα μετασχηματιστούν. Η Αρχή Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού (ΑνΑΔ) θα χρειαστεί να προσανατολιστεί προς δεξιότητες συμβατές με την ΤΝ, όχι προς αναπαραγωγή παλιών μοντέλων.
– Ανάπτυξη εθνικής στρατηγικής για την ΤΝ: Η Κύπρος δεν διαθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχέδιο για την αξιοποίηση της ΤΝ στην οικονομία και στην κοινωνία. Η έκθεση του JRC προσφέρει μια βάση τεκμηρίωσης για να ξεκινήσει η διαμόρφωση τέτοιας στρατηγικής –με γνώμονα την κοινωνική συνοχή, την ισότητα και την εργασιακή δικαιοσύνη.
Μια κοινωνία πιο έξυπνη ή πιο άνιση;
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν θα εξαφανίσει τα επαγγέλματα, αλλά θα τα μετασχηματίσει. Το ερώτημα είναι ποιοι θα καταφέρουν να προσαρμοστούν και ποιοι θα μείνουν πίσω. Χωρίς ενεργή παρέμβαση, η ΤΝ μπορεί να διευρύνει τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες.
Για την Κύπρο, η πρόκληση είναι να μη μετατραπεί από χώρα υποδοχής ψηφιακών εταιρειών σε χώρα κοινωνικού αποκλεισμού των εργαζομένων της. Η επένδυση σε ανθρώπινες δεξιότητες –εκεί όπου η ΤΝ δεν μπορεί να φτάσει– είναι ο δρόμος προς μια μετάβαση δίκαιη, παραγωγική και δημοκρατική.
Η κυπριακή πραγματικότητα
Παρότι η έκθεση δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένα στοιχεία για την Κύπρο, τα συμπεράσματα ισχύουν με ιδιαίτερη ένταση για τη χώρα μας. Οι τομείς υψηλής έκθεσης στην Κύπρο είναι οι ακόλουθοι:
– Εκπαίδευση: Με χιλιάδες δασκάλους και καθηγητές να εργάζονται σε δημόσια και ιδιωτικά σχολεία, η έκθεση της εκπαίδευσης στην ΤΝ είναι κρίσιμη. Εργαλεία όπως το ChatGPT, η αυτόματη αξιολόγηση ή πλατφόρμες ψηφιακής μάθησης μπορούν να μετασχηματίσουν το ρόλο του εκπαιδευτικού μέσα σε λίγα χρόνια.
– Πληροφορική και επιχειρηματικές υπηρεσίες: Με την Κύπρο να εστιάζει στην προσέλκυση τεχνολογικών επενδύσεων, οι ειδικοί πληροφορικής, οι προγραμματιστές και οι αναλυτές δεδομένων είναι σε θέσεις υψηλής έκθεσης.
– Διοικητικό προσωπικό: Σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, πλήθος εργαζομένων ασκούν καθήκοντα που εύκολα μπορούν να αυτοματοποιηθούν μέσω έξυπνων συστημάτων –από την παραγωγή εγγράφων έως την επεξεργασία αιτήσεων.
Η «σιωπηλή πίεση» στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις
Σημειώνεται ότι η κυπριακή οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ΜΜΕ.
Πολλές από αυτές κινδυνεύουν να βρεθούν σε ανταγωνιστικό μειονέκτημα αν δεν έχουν πρόσβαση σε εργαλεία ΤΝ, ή αν δεν διαθέτουν το προσωπικό που μπορεί να τα αξιοποιήσει. Το ψηφιακό χάσμα δεν είναι μόνο ανάμεσα σε πλούσιες και φτωχές χώρες –είναι και ανάμεσα σε επιχειρήσεις εντός του ίδιου οικοσυστήματος.