Το προφίλ μίας οργισμένης ψήφου

Ποιο ακροατήριο ακολουθεί τον Φειδία, από ποιους ενισχύθηκε το ΕΛΑΜ και από που αντλεί ψήφους ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης
Μία ανασκόπηση των ευρημάτων της δημοσκόπησης που διενήργησε για λογαριασμό του «ALPHA» η RAI Consultants Ltd εμπεδώνει την αίσθηση πως το κομματικό σκηνικό αλλάζει άρδην την επομένη των εκλογών. Δύο νεοσύστατοι σχηματισμοί, που μέχρι πριν λίγους μήνες δεν υπάρχαν κάν, το Κίνημα Άλμα και η Άμεση Δημοκρατία δυναμικά στο προσκήνιο διεκδικώντας την τέταρτη και πέμπτη θέση αντίστοιχα, ενώ το ΕΛΑΜ αποκτά τέτοια δυναμική την τελευταία πενταετία που τείνει να καταστεί το ρυθμιστικό κόμμα στη βουλή. Αντικαθιστώντας το ΔΗΚΟ που καταποντίζεται στην έκτη θέση. Τα δύο μεγάλα κόμματα παρουσιάζουν σημαντική μείωση των ποσοστών τους ενώ ο λεγόμενος ενδιάμεσος χώρος έχει εξαφανιστεί. Παρότι πολλά μπορούν να αλλάξουν μέχρι και τον Μάιο, δεδομένου και του μεγάλου ποσοστού που δεν έχει ακόμη αποφασίσει τι θα ψηφίσει αυτό που διαπιστώνεται είναι μία αλλαγή στην εκλογική συμπεριφορά των πολιτών, αλλά και η ενίσχυση της αντισυστημικής ψήφου. Μία μεγάλη πλειοψηφία των ψηφοφόρων έχει απαξιώσει οριζόντια το κομματικό σύστημα, την ψήφο τους πλέον κρίνει η οικονομία που εξαιτίας της αντισυστημικότητας, μεταφράζεται ως ενόχληση για την ακρίβεια. Δεν περιμένει λύσεις και προτάσεις στην διαφθορά, αλλά τιμωρία του συστήματος, με την μέθοδο της πλήρους ανατροπής. Και ενώ το μεταναστευτικό παρουσιάζεται ως το success story της κυβέρνησης Χριστοδουλίδη υπάρχει μία σημαντική μερίδα των πολιτών που θεωρεί το μεταναστευτικό καθοριστικό για την ψήφο του. Ενισχύοντας έτσι την αίσθηση ότι επικράτησε η ξενοφοβία και η επίρριψη των όποιων προβλημάτων απασχολούν την κυπριακή κοινωνία και στους ξένους.
Από τα ευρήματα της δημοσκόπησης, εμπεδώνεται μία γενικευμένη οργή που βοηθά τα αντισυστημικά κόμματα και πλήττει τα λεγόμενα παραδοσιακά κόμματα
- Ισοπεδωτική απαξίωση του κομματικού συστήματος καθώς το 87% δηλώνει πως δεν είναι ικανοποιημένο από την δράση τους
- Ψήφος οργής παρά ελπίδας: Παρά την δυσαρέσκεια, το 73% των ερωτηθέντων δηλώνει πως σίγουρα θα πάει να ψηφίσει ασχέτως αν έχει χαμηλές προσδοκίες από τις πολιτικές των νεοφανών κομμάτων
- Ενισχύεται η κουλτούρα της μετακίνησης: Το 1/3 των ερωτηθέντων δηλώνει δυσαρεστημένο από το κόμμα που ψήφισε στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές και είναι έτοιμο να ψηφίσει κάτι άλλο
Σε αυτή τη γενικευμένη απαρέσκεια, όπου οι κομματικοί δεσμοί χαλαρώνουν, δημιουργείται ένα νέο προφίλ ψηφοφόρου, του αντισυστημικού. Ψηφίζει συναισθηματικά παρά ορθολογιστικά και θέλει να τιμωρήσει αντί να επιβραβεύσει κόμματα. Όμως, τα λεγόμενα ως αντισυστημικά κόμματα δεν έχουν όλα τα ίδια χαρακτηριστικά, ούτε προσελκύουν τους ίδιους ψηφοφόρους.
Το παράδοξο που λέγεται ΕΛΑΜ
Το ΕΛΑΜ διατηρεί όλα τα χαρακτηριστικά των ακροδεξιών κομμάτων στην Ευρώπη. Έχει λαϊκίστικο/ εθνικιστικό λόγο, με έντονο συναίσθημα που βασίζεται περισσότερο σε συνθήματα, επίκληση του φόβου παρά σε παράθεση προτάσεων. Την ίδια στιγμή ενώ έχει εμπεδωθεί στις συνειδήσεις μίας μεγάλης πλειοψηφίας της κοινωνίας ως αντισυστημικό κόμμα με τον τρόπο που λειτουργεί το τελευταίο διάστημα ενισχύει την εκτίμηση πως η δεκάχρονη παρουσία του στη βουλή το έχει μετατρέψει σε ένα καθαρά συστημικό κόμμα. Έχει μία σημαντική οργανωτική δομή, έχει σκληρή ψήφο και επιδιώκει να τύχει αποδοχής από το σύστημα συμπλέοντας με τα υπόλοιπα κόμματα. Στήριξε άλλωστε για την προεδρία της Βουλής την Αννίτα Δημητρίου και έχει συνεννόηση με το Προεδρικό και συχνή διαβούλευση με την κυβέρνηση Χριστοδουλίδη. Μέσω της οργανωτικής δομής που έχει κτίσει, έχει καταφέρει να παρεισφρήσει στις νεότερες ηλικίες και να θεωρείται συνεπώς ένα κόμμα με μέλλον. Έχει καταφέρει να έχει οργανωτική δομή σε πολλές περιοχές σε ολόκληρη την Κύπρο. Κάτι που πετύχαινε για χρόνια ο ΔΗΣΥ και το ΑΚΕΛ με το μαθητικό κίνημα, τη νεολαία και τις φοιτητικές παρατάξεις. Δεν είναι τυχαίο ότι ο κύριος ψηφοφόρος του ΕΛΑΜ στην αδιευκρίνιστη ψήφο της δημοσκόπησης που διενήργησε για λογαριασμό του ALPHA η RAI, είναι σε ένα ποσοστό 17%, ηλικίας 18-29 και το 14% των ερωτηθέντων ανήκει στην ηλικιακή ομάδα των 30-39 ετών.
Οι κύριες εισροές του ΕΛΑΜ είναι από τον ΔΗΣΥ και την ΕΔΕΚ, καθώς λαμβάνει το 9% των Συναγερμικών ψηφοφόρων και το 18% της ΕΔΕΚ. Ρόλο στις εισροές από την ΕΔΕΚ φαίνεται να έπαιξαν οι κοινές θέσεις τους στο κυπριακό, όπως η αποκήρυξη της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας, που φέρεται να άνοιξε την πόρτα της ΕΔΕΚ προς το ΕΛΑΜ. Σε ότι αφορά τις εισροές από τον ΔΗΣΥ, ο Συναγερμός πληρώνει την αμφίσημη στάση του απέναντι στο ΕΛΑΜ, τον μιμητισμό του σε ο,τι αφορά τις εθνικιστικές εξάρσεις, με αποτέλεσμα να το αποενοχοποιήσει με τα χρόνια στο Συναγερμικό ακροατήριο. Ενδεικτικό ότι πλέον μειώνονται οι ψηφοφόροι που νιώθουν ενοχή στο να στηρίξουν τις θέσεις του. Η ρητορική που ανέπτυξε η διακυβέρνηση Αναστασιάδη-ΔΗΣΥ στο μεταναστευτικό, βοήθησε στο να ενισχυθεί το ΕΛΑΜ, καθώς το 38% των ψηφοφόρων θεωρούν πως το κόμμα της Ακροδεξιάς έχει τις καλύτερες θέσεις στο μεταναστευτικό. Το ΕΛΑΜ φαίνεται να συγκεντρώνει και ένα σημαντικό ποσοστό από την αποχή δεδομένου ότι το 8% των ερωτηθέντων που το στηρίζει προέρχεται από την αποχή. Η πιο δυνατή επαρχία του είναι η Επαρχία Αμμοχώστου. Μία επαρχία που αποτελούσε προπύργιο του Συναγερμού πριν λίγα χρόνια.
Το εξωσυστημικό ΑΛΜΑ
Το κίνημα ΆΛΜΑ, δεν ανήκει στο παραδοσιακά αντισυστημικό μπλοκ αλλά είναι ένα κατεξοχήν εξωσυστημικό κόμμα. Με αυτή την έννοια, δηλώνει έξω από το υπάρχον πολιτικό σύστημα δεν αμφισβητεί όμως τους θεσμούς ή τον τρόπο που λειτουργεί η Δημοκρατία. Θεωρεί πως αυτό το σύστημα έχει φθαρεί και πρέπει να αλλάξει με νέους παίκτες. Όχι να ανατραπεί. Παρά τις ενίοτε συναισθηματικά φορτισμένες τοποθετήσεις αλλά και τον έντονο λόγο και ύφος, το ΑΛΜΑ έχει καταθέσει πολιτικές προτάσεις για μία σειρά ζητημάτων. Κύριο αφήγημά του ωστόσο είναι η πάταξη της διαπλοκής και της διαφθοράς. Ερώτημα είναι αν αυτό το αφήγημα είναι αρκετό για να δώσει την ανάλογη ώθηση και ενίσχυσή του στην βουλή, δεδομένου ότι η πλειοψηφία και συγκεκριμένα το 46% των ερωτηθέντων θέτει ως κύριο παράγοντα για την ψήφο του την οικονομία. Παραδόξως η διαφθορά μαζί με την αξιοκρατία λαμβάνουν το 21%. Ο ψηφοφόρος του Κινήματος ΑΛΜΑ, προέρχεται κυρίως από τις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες, καθώς καταγράφει 15% στις ηλικίες 60-69 και 7% καταγράφει στις ηλικίες 40-49. Η δυνατή του επαρχία είναι η Λευκωσία και ακολουθεί η Λάρνακα. Το στοίχημά του είναι να μετατρέψει την χαλαρή του ψήφο σε σκληρή, δεδομένου ότι ένα 6% των ερωτηθέντων που λέει πως θα στηρίξει ΑΛΜΑ, παράλληλα αναφέρει πως μάλλον δεν θα πάει να ψηφίσει. Ο ψηφοφόρος του Κινήματος του Οδυσσέα Μιχαηλίδη είναι όπως όλα δείχνουν δυσαρεστημένος ψηφοφόρος του Κέντρου. Eίναι ενδεικτικό ότι λαμβάνει 11% από το ΔΗΚΟ, 9% από την ΔΗΠΑ 15% από την ΕΔΕΚ και 32% από τους Οικολόγους. Λαμβάνει επίσης το 5% από το ΑΚΕΛ και 4% από τον ΔΗΣΥ. Η αίσθηση που δημιουργείται είναι πως τα κόμματα του ενδιάμεσου χώρου τα οποία και φυλλοροούν αυτή τη στιγμή, αλώνονται από τον τέως γενικό ελεγκτή, καθιστώντας τον ως το νέο κόμμα του Κέντρου. Αξίζει πάντως να σημειωθεί πως το 13% των ερωτηθέντων που προτίθενται να τον ψηφίσουν είχε ψηφίσει άλλο εξωκοινοβουλευτικό κόμμα το 2021 ενώ το 6% προέρχεται από την αποχή και καταδεικνύει πως συγκεντρώνει την ψήφο διαμαρτυρίας και τους δυσαρεστημένους ψηφοφόρους.
Η πολιτική ως θέαμα και ο Φειδίας
Η παρουσία του Φειδία Παναγιώτου στην πολιτική σκηνή και το ποσοστό που φαίνεται να λαμβάνει από τη δημοσκόπηση της RAI επισφραγίζει το τέλος της εκλογικής συμπεριφοράς όπως το γνωρίζαμε από το 1976 μέχρι σήμερα. Δεν είναι απλώς αντισυστημική ψήφος που στόχο έχει να ανατρέψει και να τιμωρήσει το υφιστάμενο σύστημα. Είναι ένα απολιτίκ συνονθύλευμα που βασίζεται στο θέαμα, τα κλικ και τον αλγόριθμο και δίνει την αίσθηση πως το σύστημα είναι το πρόβλημα. Ο ψηφοφόρος του Φειδία Παναγιώτου δεν έχει άλλωστε καμία προσδοκία από τον ίδιο τον ευρωβουλευτή, καθώς στην ερώτηση για το ποια είναι τα δυνατά χαρτιά- θεματικές του κάθε κόμματος, αυτό γράφει πολύ χαμηλά ποσοστά. Ενώ ο ίδιος βασίζει την προεκλογική στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης – και ιδιαίτερα το ΤΙΚ ΤΟΚ- που χρησιμοποιείται κυρίως από τις νεαρότερες ηλικιακές ομάδες, φαίνεται πως οι δυνατές του ηλικιακά ομάδες είναι οι παραγωγικές. Το 11% των εν δυνάμει ψηφοφόρων του ανήκουν στην ηλικιακή ομάδα των 30-39, το 6% οι 40-49 και το 9% οι 50-59. Η πιο δυνατή του επαρχία είναι η Λεμεσός και ακολουθεί η Λάρνακα. Παρά το γεγονός ότι δεν έχει πείσει με τις πολιτικές του θέσεις, έχει φροντίσει να προσεγγίσει συγκεκριμένες οργανωμένες ομάδες στην κοινωνία όπως τους πολίτες που αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της εκποίησης, τις πολύτεκνες μητέρες και ούτω καθεξής. Ομάδες που ανέκαθεν βρίσκονταν πιο κοντά στην Αριστερά. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο που λαμβάνει το 10% των ψηφοφόρων του ΑΚΕΛ, το 7% των ψηφοφόρων του ΔΗΚΟ και το 7% από το ΕΛΑΜ. Το ενδιαφέρον είναι ότι η κύρια πηγή εν δυνάμει ψηφοφόρων του προέρχεται από επιλογές εξωκοινοβουλευτικών κομμάτων το 2021 και από την αποχή. Μία κατάσταση που επιβεβαιώνει ότι η Άμεση Δημοκρατία συγκεντρώνει την ψήφο διαμαρτυρίας. Ερώτημα όμως είναι αν η πρόθεση ψήφου στον Φειδία Παναγιώτου θα μετουσιωθεί σε πράξη δεδομένου ότι το 4% των ερωτηθέντων που στηρίζουν την Άμεση Δημοκρατία υποστηρίζει παράλληλα ότι μάλλον δεν θα πάει στην κάλπη.
VOLT των φιλελεύθερων
Το ερώτημα είναι αν το VOLT κατατάσσεται στους αντισυστημικούς ή όχι. Η αλήθεια είναι πως το κόμμα που δίνει μάχη για να εισέλθει στην βουλή έχει στοιχεία αντισυστημικά Δημιουργήθηκε ως αντίδραση στις πολιτικές που έχουν να κάνουν με τον ενταφιασμό του κυπριακού, όμως σε αντίθεση με άλλα κόμματα όπως η Άμεση Δημοκρατία, έχουν παρουσιάσει μία σειρά θέσεων σε όλους τους τομείς. Στην δημοσκόπηση της RAI, το κόμμα δεν φαίνεται να επιβραβεύεται για τις θέσεις που έχει καταθέσει καθώς οι προσδοκίες είναι χαμηλές. Με τις εισροές του από ΑΚΕΛ και ΔΗΣΥ, φαίνεται να προσελκύει την κεντροαριστερή και φιλελεύθερη τάση αντίστοιχα που θέλει διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επίλυση του κυπριακού. Με μία έννοια είναι εξωσυστημικό καθώς επιδιώκει την αλλαγή του κατεστημένου, αλλά δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ένα αντισυστημικό κόμμα που επιδιώκει την ανατροπή του συστήματος.