Το Φανάρι στο στόχαστρο του τουρκικού εθνικισμού με ανοχή Μόσχας

Η λεκτική αγριότητα της Μόσχας απέναντι στον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο δεν πέρασε απαρατήρητη από τον τουρκικό Τύπο· αντιθέτως, έγινε όχημα ερμηνειών που ακροβατούν ανάμεσα στην καχυποψία, τη συνωμοσιολογία και την ιδεολογική ταύτιση με το ρωσικό αφήγημα. Τα σχόλια που φιλοξενούνται δεν εστιάζουν τόσο στην ουσία της εκκλησιαστικής διαμάχης όσο στη χρησιμότητά της ως ακόμη ενός μετώπου στον ευρύτερο ανταγωνισμό Δύσης–Ρωσίας, με το Φανάρι να παρουσιάζεται, κατά περίπτωση, ως μοχλός ή ως πρόσχημα.
Αϊντινλίκ – «Ρωσικές Μυστικές Υπηρεσίες: «Ρασοφόρος Αντίχριστος!»
Με ύφος ωμό και προκλητικά φορτισμένο, η εθνικιστική εφημερίδα Αϊντινλίκ υιοθετεί σχεδόν αυτούσια τη ρητορική της ρωσικής Υπηρεσίας Εξωτερικών Πληροφοριών, προβάλλοντας όχι απλώς τις κατηγορίες αλλά και τη λεκτική τους υπερβολή. Το δημοσίευμα δεν περιορίζεται στην αναπαραγωγή των χαρακτηρισμών, αλλά τους εντάσσει σε ένα αφήγημα περί οργανωμένης αποδόμησης της ρωσικής επιρροής στον ορθόδοξο κόσμο, με επίκεντρο το Φανάρι.
Η αναφορά στον Πατριάρχη ως «ρασοφόρο αντίχριστο» στον τίτλο της είναι ιδιαίτερη αιχμηρή, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη θέση ότι ο Βαρθολομαίος λειτουργεί ως καταλύτης διχασμών στην Ορθοδοξία, από την Ουκρανία έως τα κράτη της Βαλτικής. Η εφημερίδα αναπαράγει τη ρωσική εκτίμηση ότι πίσω από τις εκκλησιαστικές πρωτοβουλίες διακρίνεται η σκιά του Λονδίνου και, ευρύτερα, της Δύσης, με στόχο τον περιορισμό της Μόσχας σε θρησκευτικό και γεωπολιτικό επίπεδο.
Στο σχόλιο της Αϊντινλίκ, η εκκλησιαστική σύγκρουση δεν είναι ζήτημα κανονικού δικαίου ή πνευματικής δικαιοδοσίας, αλλά ακόμη ένα πεδίο «υβριδικού πολέμου», όπου η θρησκεία εργαλειοποιείται ως μαλακή ισχύς.
Γενί Ακίτ – Σοκαριστικά λόγια από τις ρωσικές μυστικές υπηρεσίες για πρόσωπο στην Τουρκία: ‘Πίσω του βρίσκονται οι Άγγλοι- ένας κανονικός ρασοφόρος αντίχριστος’»
Η Γενί Ακίτ, αν και αντλεί το υλικό της από την Αϊντινλίκ, επιλέγει μια διαφορετική, περισσότερο υπαινικτική γραμμή. Το σχόλιο εστιάζει στο «σοκαριστικό» της ρωσικής ανακοίνωσης, δίχως αρχικά να κατονομάζει ρητά τον Οικουμενικό Πατριάρχη, δημιουργώντας ένα πέπλο μυστηρίου γύρω από το πρόσωπο στο οποίο αναφέρεται.
Η εφημερίδα αναδεικνύει κυρίως το στοιχείο της υποτιθέμενης βρετανικής εμπλοκής, υιοθετώντας το σχήμα μιας διαρκούς αγγλοσαξονικής συνωμοσίας που κινεί τα νήματα πίσω από θρησκευτικές και πολιτικές εξελίξεις στην ανατολική Ευρώπη. Η αναφορά ότι ο Πατριάρχης «διέσπασε την Ορθόδοξη Ουκρανία» λειτουργεί ως κεντρικός άξονας σχολιασμού, χωρίς καμία μνεία στο ιστορικό πλαίσιο ή στις ευθύνες της Μόσχας για τη συνολική αποσταθεροποίηση της περιοχής.
Στο σχόλιο της Γενί Ακίτ, η επίθεση κατά του Βαρθολομαίου παρουσιάζεται σχεδόν ως αυτονόητη αντίδραση της Ρωσίας απέναντι σε έναν παίκτη που, κατά το αφήγημα, εξυπηρετεί ξένα συμφέροντα εις βάρος της «παραδοσιακής» ισορροπίας.
Απογευματινή – «Ξανά στο στόχαστρο της Μόσχας ο Οικουμενικός Πατριάρχης»
Σε διαφορετικό τόνο κινείται η ομογενειακή εφημερίδα Απογευματινή, η οποία, αντί να υιοθετήσει τη ρωσική ρητορική, επιλέγει να την αποδομήσει. Το σχόλιό της υπογραμμίζει ότι η ανακοίνωση της Μόσχας αποσιωπά συστηματικά το ρόλο της ίδιας της Ρωσίας στη γέννηση της έντασης και της «ρωσοφοβίας» που επικαλείται.
Η εφημερίδα επισημαίνει ότι η επιθετική στάση της Ρωσίας δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την εισβολή στην Ουκρανία και τις ανθρώπινες απώλειες που αυτή έχει προκαλέσει, αφήνοντας σαφές αιχμηρό υπονοούμενο: «η ηθική καταγγελία εκ μέρους της Μόσχας στερείται πειστικότητας όταν προέρχεται από έναν δρώντα που έχει ανατρέψει με τη βία το διεθνές στάτους κβο».
Εδώ, η επίθεση κατά του Οικουμενικού Πατριάρχη δεν διαβάζεται ως θεολογική διαφωνία, αλλά ως επικοινωνιακή εκτροπή.
Θρησκεία ως αντανάκλαση ισχύος
Στον τουρκικό Τύπο, η ρωσική επίθεση κατά του Οικουμενικού Πατριάρχη δεν αντιμετωπίζεται ενιαία. Για τα πιο συντηρητικά και εθνικιστικά μέσα, αποτελεί επιβεβαίωση μιας ήδη εδραιωμένης καχυποψίας απέναντι στο Φανάρι και στη Δύση.
Για πιο αποστασιοποιημένες φωνές, λειτουργεί ως ακόμη ένα παράδειγμα ρητορικής υπερβολής που αποκαλύπτει περισσότερο τις αγωνίες της Μόσχας παρά τις προθέσεις του Πατριαρχείου.