Χρήστος Χατζηγεωργίου: Η μνήμη λειτουργεί σαν μορφή αντίστασης

Μια εξερεύνηση της ζωής σε οριακές καταστάσεις είναι η νέα ποιητική συλλογή «Γυμνή Ζωή» του Χρήστου Χατζηγεωργίου. Ο συγγραφέας πιστεύει ότι η ποίηση είναι απαραίτητη στην κοινωνία, αλλά πρέπει να πλαισιώνεται από κριτική, δημιουργική ελευθερία και πειραματισμό για να παραμένει σύγχρονη και ουσιαστική.
-Πώς θα περιγράφατε τη νέα σας ποιητική συλλογή «Γυμνή Ζωή»;
Πρόκειται για μια σύνθεση στοχαστικής πρόζας και αφηγηματικής ποίησης, μια εξερεύνηση της ζωής σε οριακές καταστάσεις. Οι τρεις ενότητες (Η Επιβίωση των Πυγολαμπίδων, Πότε Πέθανα Δεν Ξέρω, La Vita Nuda) συγκροτούν μια ενιαία πλεύση. Με ισχυρή διακειμενικότητα, η συλλογή δημιουργεί ένα κύκλωμα σκέψης σε διαρκή αυτοέλεγχο, όπου θεωρία, ποίηση και εικόνα αλληλοτροφοδοτούνται σιωπηλά, με την επιμονή ενός ελάχιστου φωτός που σπινθηροβολεί και αντιστέκεται.
-Τι συνδέει μεταξύ τους τις τρεις ενότητες;
Συνδέονται μέσω μιας εμπειρίας ζωής υπό περιορισμούς και απώλεια προστασίας, η οποία μετασχηματίζεται. Στο πρώτο μέρος, Η Επιβίωση των Πυγολαμπίδων, ο αφηγητής βιώνει τον κόσμο μέσω του σώματος, της ακινησίας και της μνήμης, ενώ η παρατήρηση της ζωής μετατρέπεται σε αντίσταση και επιβίωση. Στο Πότε Πέθανα Δεν Ξέρω, μια υπερβατική εμπειρία, οι ονειρικές περιγραφές με την άγνωστη γυναίκα και τον Μαξ αποκαλύπτουν μια, μετά θάνατον, αναγέννηση. Στο ποίημα La Vita Nuda, η έκθεση στην πλήρη αδυναμία γίνεται ρητή: Η ζωή εμφανίζεται απογυμνωμένη, όπως στις συνθήκες προσφυγιάς, και η παρατήρηση μετατρέπεται σε ξεκάθαρη κατάθεση μιας αποψιλωμένης επιβίωσης.
-Στο εξώφυλλο έχετε ένα γκράφιτι του Banksy στον σταθμό ναυαγοσωστών του Καλαί της Γαλλίας; Τι σας άγγιξε σ’ αυτό το έργο;
Το γκράφιτι αυτό του Banksy δεν είναι παρά μια εικαστική αλληγορία της γυμνής ζωής, της ζωής χωρίς δικαιώματα, όπως στην αναγκαστική μετανάστευση. Το παιδί, με το βλέμμα στραμμένο προς τη Μάγχη, βρίσκεται σε κατάσταση εξαίρεσης, ενώ ο γύπας συμβολίζει τη βία της εξουσίας. Σκεφτείτε τι συμβαίνει, για παράδειγμα, στη Γάζα σήμερα: Οι Παλαιστίνιοι ζουν σε μια βιοπολιτική συνθήκη, δηλαδή μια κατάσταση όπου η ζωή τους ελέγχεται και ρυθμίζεται από μια δυναστική εξουσία. Πώς θα μπορούσε να παραμείνει κανείς αδιάφορος, και ουσιαστικά συνένοχος; Στον Banksy η αναμονή υποκαθιστά την πράξη, χωρίς αφήγηση λύτρωσης ή επιστροφής.
-Τι ρόλο παίζει η μνήμη στη «Γυμνή ζωή»;
Ο αφηγητής στα πεζόμορφα ποιήματα βρίσκεται σε κατάσταση πλήρους έκθεσης, στερημένος από δικαιώματα ή έλεγχο ακόμη και της ίδιας του της ζωής. Η μνήμη σηματοδοτεί την αδυναμία ένταξης σε οποιαδήποτε κανονικότητα και η ζωή εκτίθεται στον έλεγχο των θεσμών, εκτός δικαίου και πολιτικής προστασίας. Η μνήμη λειτουργεί σαν μορφή αντίστασης, όχι για να αποκαταστήσει το νόημα και το δίκαιο, αλλά σαν έκθεση ηθικής και πολιτικής [δια-]μαρτυρίας.
-Οι σπουδές σας στα μαθηματικά έχουν επηρεάσει το λογοτεχνικό σας έργο;
Τα μαθηματικά μού αποκαλύφθηκαν όχι σαν σύστημα κανόνων αλλά σαν εμπειρία μορφής, μια γνώση που συγκροτείται μέσα από αστοχίες, επαναλήψεις και στιγμές αιφνίδιας διαύγειας. Τα μαθηματικά, για μένα, δεν είναι η λύση, αλλά η διαδρομή προς αυτήν. Έτσι ακριβώς εισχωρούν και στην ποίησή μου.
-Ποιοι είναι οι συγγραφείς που σας έχουν επηρεάσει;
Ω, μα είναι τόσοι πολλοί, και μια απλή αναφορά δεν έχει ιδιαίτερο νόημα. Μεγάλωσα με την Οδύσσεια και με το Άξιον Εστί, όπως οι περισσότεροι από εμάς, και πολύ νωρίς προστέθηκαν η Σαπφώ, ο Dante, ο Σεφέρης, ο Καβάφης, ο Ezra Pound με όλο του το σύμπαν και τους αστερισμούς του, ο George Oppen, ο Samuel Beckett και ο Καζαντζάκης, ο Giorgio Agamben και τόσοι άλλοι. Στ’ αλήθεια: «Εἶναι παιδιὰ πολλῶν ἀνθρώπων τὰ λόγια μας./ Σπέρνουνται γεννιοῦνται σὰν τὰ βρέφη/ ριζώνουν θρέφουνται μὲ τὸ αἷμα».
-Νιώθετε ότι χρειαζόμαστε περισσότερη ποίηση σήμερα;
Δεν πιστεύω στη μαζική παραγωγή ποίησης, εξάλλου συνέχεια εμφανίζονται και καλοί και σπουδαίοι ποιητές. Η Ελλάδα και η Κύπρος δεν αποτελούν εξαίρεση. Η ποίηση όμως χρειάζεται ένα περιβάλλον που να επιτρέπει την αυστηρή και μεθοδική αναγνώριση της ποιότητας. Εδώ υστερούμε. Η ποίηση είναι απαραίτητη στην κοινωνία, αλλά πρέπει να πλαισιώνεται από κριτική, δημιουργική ελευθερία και πειραματισμό για να παραμένει σύγχρονη, ζωντανή και ουσιαστική.
«Γυμνή ζωή»
Εκδ. Περισπωμένη
Σελίδες 64
Τιμή €13
Ελεύθερα 11.1.2025